Foland Jan Bogumił Władysław (1836–1895), wiceprezes Dyrekcji Teatrów Rz. Warsz., ur. w Warszawie 15 XII, syn Karola, urzędnika państwowego, i Józefy z Terleckich, prowadzącej biuro dla guwernerów, bon i metrów. Po ukończeniu gimnazjum gubernialnego Bogumił został w r. 1854 aplikantem w Komisji Skarbu, w której szybko awansował. Po skasowaniu Komisji był kontrolerem w Dyrekcji Teatrów Rządowych, a wkrótce potem i buchalterem. Przedtem jeszcze zajęcia urzędnicze nie przeszkodziły mu zapisać się na Wydział Prawa w Szkole Głównej i uczęszczać na wykłady w ciągu dwóch kursów. W teatrze okazał się F. pracownikiem niezwykle użytecznym, umiał też go ocenić prezes S. Muchanow, powołując w r. 1875 na Dyrektora Teatrów Rządowych Warsz. W pięć lat później, w październiku 1880, objął F. świeżo utworzony urząd wiceprezesa Dyrekcji i pozostawał na nim do śmierci – w podwójnym charakterze, gdyż w dalszym ciągu pełnił obowiązki dyrektora administracyjnego. Sprawując swe czynności przy boku pięciu kolejnych prezesów, nie zawsze mógł F. wykazać w całej pełni cechujące go zalety charakteru i inicjatywę. Zrealizował jednakże powziętą wspólnie z Czesławem Stromfeldem myśl powołania do życia »trzeciej sceny«, w wyniku czego d. 25 XI 1880 został otwarty Teatr Mały przy ul. Daniłowiczowskiej, wkrótce zaś potem, 3 IX 1881, jako letnia jego siedziba Teatr Nowy, wzniesiony na miejscu dawnego »Alkazaru« przy ul. Królewskiej. Główną atoli zasługą F-a było utrzymanie w ryzach niełatwej administracji teatralnej, zwłaszcza w krótkim ale burzliwym okresie lekkomyślnych rządów prezesa Wsjewołożskiego, choć nie udało się mu zapobiec spowodowanej nieopatrzną gospodarką przełożonego katastrofie finansowej, która doprowadziła teatry do progu bankructwa. Oddany całą duszą instytucji, w której pracował, umiał F. godzić jej interesy z niezwykle życzliwym stosunkiem do pracowników; dał temu wyraz zakładając w r. 1880 wspólnie ze Stromfeldem Kasę Pożyczkową, przemianowaną następnie w r. 1886 na »pożyczkowo-wkładową artystów i osób do składu teatrów należących« i kierując nią jako prezes aż do śmierci.

Czynna natura F-a nie kontentowała się pracą w jednym kierunku; już w r. 1854 zaczął pełnić honorowo obowiązki pracownika biurowego w gminie ewangel. reformowanej; powoływany następnie z wyborów na coraz wyższe stanowiska, przez długi czas był sekretarzem, a od d. 18 V 1879 prezesem Konsystorza. W latach późniejszych taką samą godność piastował – do końca życia – w Warszawskim Tow. Muzycznym i w Tow. Wzajemnej Pomocy artystów muzyków. Wszystko to świadczy, jak wielkim cieszył się uznaniem i sympatią nie tylko w świecie teatralnym, ale i w szerszych kołach społeczeństwa. Gdy zmarł 23 IV 1895, Warszawa wzięła tłumny udział w jego pogrzebie. Ożeniwszy się późno z Marią Luceńską, nie pozostawił F. potomstwa.

Boniecki; Uruski; Owerłło P., Z tamtej strony rampy, W. 1936; »Kurjer Warszawski« 1895, nry 112, 113, 114, 115; Akta osob. w Archiwum Teatrów Rz. Warsz. (depozyt w Bibl. Narodowej, spalone w r. 1944); notaty w posiadaniu piszącego.

Mieczysław Rulikowski